Mathijs Bouman: is AI de reddingsboei voor onze vergrijzende economie?

Bouman begint zijn verhaal met misschien wel de grootste uitdaging van ons land: de krappe arbeidsmarkt. Die staat nu al onder extreme druk en dat gaat de komende decennia alleen maar erger worden. De werkloosheid is historisch laag, terwijl vacatures er in overvloed zijn. “We hebben eigenlijk meer mensen nodig, maar die zijn er niet. De arbeidsparticipatie ligt al extreem hoog en immigranten halen ligt politiek gevoelig.”

En dan moet de grootste uitdaging nog komen: de vergrijzing. Stonden er in 1950 nog zeven werkenden tegenover één gepensioneerde, nu zijn dat er nog maar drie. En dat aantal blijft dalen. Dit is geen tijdelijk probleem, maar een structurele verschuiving die de rest van de eeuw doorzet. Zijn conclusie is onontkoombaar. “Willen we als economie blijven groeien, dan moet onze arbeidsproductiviteit omhoog: meer doen met minder mensen.”

We moeten volgens hem af van het angstbeeld dat AI en robotisering onze banen zou vernietigen. Dat is juist nodig. “Ik hoor nog steeds lokale politici roepen dat ze bijvoorbeeld bedrijven naar hun regio willen halen om banen te creëren. Maar in een land met structurele tekorten is dat de verkeerde reflex. Door werk slimmer te organiseren en te automatiseren, komen mensen vrij voor sectoren waar de nood écht hoog is, zoals zorg en onderwijs.” 

AI als laatste reddingsboei

Om onze economie te laten groeien, moeten we onze productiviteit verhogen. Meer output per gewerkt uur. En precies daar wringt het al jaren. In de jaren zeventig groeide de productiviteit nog met zo’n vier procent per jaar, inmiddels schommelt dat rond nul. Dat is opmerkelijk, stelt Bouman, gezien de digitalisering, automatisering en innovatie van de afgelopen decennia. “Zoals de bekende econoom en Nobelprijswinnaar Robert Solow het formuleerde: we zien overal computers, behalve in de productiviteitscijfers.”

En dat maakt de opkomst van AI volgens hem zo interessant. Is dit dan eindelijk de technologie die die trend gaat doorbreken? Gaat Agentic AI zorgen voor de productiviteitsboost waar economen al decennia op wachten?

ChatGPT leidt tot 'bureaubagger'

In theorie ziet het er goed uit. Experimenten laten indrukwekkende resultaten zien. In een callcenter zorgde AI voor 14% hogere productiviteit. Consultants werkten sneller en leverden betere kwaliteit. “Dat zijn cijfers waar je als econoom enthousiast van wordt. Maar zodra je uit de experimenten stapt en naar de echte wereld kijkt, verandert het beeld. Grote studies onder duizenden bedrijven laten iets anders zien. Ondanks forse investeringen in AI is er nauwelijks meetbare impact op productiviteit.”

Sterker nog, AI lijkt in sommige gevallen zelfs averechts te werken. Bouman introduceert een nieuwe term: bureau-bagger. “Door tools als ChatGPT kan zelfs de meest middelmatige medewerker probleemloos teksten genereren. Maar die kloppen vaak niet. Dan krijg je wat ik noem ‘bureaubagger’.” En dat heeft gevolgen. “Als je die teksten naar klanten wilt sturen, moeten ze eerst worden gecheckt. Wat je ziet, is dat senior medewerkers veel tijd kwijt zijn aan het corrigeren van werk dat eerder niet eens bestond.” Het resultaat: de productiviteit daalt eerder dan dat die stijgt.

Technologie werkt zelden meteen

Toch betekent dit volgens Bouman zeker niet dat we AI moeten afschrijven. “De geschiedenis laat zien dat grote technologische doorbraken tijd nodig hebben, soms decennia. De stoommachine, elektriciteit, het internet; het duurde allemaal langer dan verwacht voordat de echte impact zichtbaar werd.” GenAI en Agentic AI staan nog aan het begin van hun ontwikkeling. “We zitten ergens tussen de hype en de echte waardecreatie. De technologie is er, de belofte is duidelijk, maar de echte doorbraak moet nog komen.”

Ondanks zijn kritische toon eindigt Bouman dus zeker niet pessimistisch. AI als reddingsboei voor onze economie? Nog niet. AI als noodzakelijke ontwikkeling in een wereld met structurele arbeidstekorten? Zonder twijfel. “We hebben deze technologie simpelweg nodig. Niet omdat het nu al perfect werkt, maar omdat het alternatief er gewoon niet is.”

* Deze blog is gebaseerd op de keynote van econoom Mathijs Bouman tijdens IncentroCon Agentic '26.