Gaat AI ons allemaal vervangen? Filosoof Bas Haring over de rol van AI-agents

De doorbraak die geen doorbraak was 

Bas studeerde al in 1988 kunstmatige intelligentie, in een tijd dat het vakgebied letterlijk nog geen naam had. Over de afgelopen decennia zegt hij: "Eigenlijk is er sinds mijn studententijd niet zoveel veranderd, ook al lijkt de hele wereld anders. Wat er vooral veranderd is, is dat de computer heel veel sneller geworden is en daardoor zijn er veel meer mogelijkheden." 

Zijn smartwatch is bijvoorbeeld honderdduizend keer sneller dan de computer waarop hij werkte tijdens zijn studie. En bijvoorbeeld gezichtsherkenning was in theorie ook toen al mogelijk, maar zou twee dagen over één scan hebben gedaan. 

Over de zogenaamde AI-doorbraak is hij even helder: "ChatGPT heeft het onderwerp AI op de agenda gezet, maar inhoudelijk valt die enorme innovatie eigenlijk wel mee. Er is niet echt een inhoudelijke doorbraak geweest." De les die we daaruit trekken: AI is niet iets ongrijpbaars en magisch. Het is wiskunde – op een hele snelle computer. 

Gaat AI ons werkloos maken? 

Kort door de bocht: waarschijnlijk niet. Bas haalt het verhaal van de graafmachines aan om te illustreren wat er historisch gezien altijd gebeurt als nieuwe technologie wordt geïntroduceerd: "Het gevolg van de uitvinding van de graafmachine was dat het graven daarmee zo snel ging, dat de andere processen in de bouw dat tempo niet bij konden benen. Er ontstond daardoor meer behoefte aan timmermannen en metselaars. En een groot deel van die voormalige gravers zijn uiteindelijk ingehuurd als timmerman en metselaar." 

Dat patroon herhaalt zich telkens en Bas heeft er een mooi eigentijds voorbeeld bij: "In 1988 kon niemand voorspellen dat je in de toekomst geld kon verdienen door jezelf te filmen als je een computerspelletje speelt. Maar dat is nu daadwerkelijk werk." Over structurele werkloosheid als gevolg van AI maakt hij zich dan ook niet druk: "Als een bepaald vakgebied verandert, is er ergens anders wel weer iets nieuws te doen." 

Wat je automatiseert, wordt waardeloos 

Hier zit de meest onderschatte valkuil van agentic AI, en Bas formuleert het glashelder aan de hand van het verjaardagskaartje: "Een handgeschreven verjaardagskaart wordt door de meeste mensen gewaardeerd. Maar als je dat kaartje door een AI-agent laat uitzoeken, schrijven en versturen, wordt dat kaartje ineens waardeloos. De waarde zit namelijk in het feit dat iemand de tijd genomen heeft om dat kaartje voor jou te sturen." 

 Automatiseer je de kostenposten binnen je bedrijf? Prima. Maar automatiseer je iets wat mensen als waardevol ervaren, dan verlies je precies datgene wat het waardevol maakte. Bas ondervond dit zelf toen hij een voorwoord schreef voor een boek over AI: "Het kan heel goed zijn dat de lezer denkt dat het voorwoord door AI geschreven is. Maar de betekenis van een voorwoord is niet de tekst zelf. De betekenis is dat ik laat zien dat ik dat een cool boek of een coole auteur vind."  

Zijn oplossing: een zin schrijven die AI nooit had kunnen produceren. En zijn conclusie voor iedereen die met AI-agents werkt: "Knoop in je oren: als handelingen weggeautomatiseerd worden, ligt op de loer dat die handelingen zelf waardeloos worden. Houd daar rekening mee." 

De webcam is ook niet bewust uitgevonden 

Een van de mooiste inzichten over innovatie komt niet van een techgigant, maar van een informaticus in Oxford die in de jaren tachtig een digitale camera op het koffiezetapparaat richtte zodat collega's konden zien of er nog koffie was. Klein probleem, grappige oplossing. Een paar weken later bleek er verkeer te komen uit Johannesburg, Toronto en Tokio. Mensen wereldwijd keken mee en zo is de webcam ontstaan.  

Bas' punt: "De webcam is niet bewust door iemand uitgevonden. De webcam is ontstaan omdat iemand een nieuwsgierige houding had en een klein probleempje ging oplossen." En zijn advies voor een tijd waarin grote veranderingen gaande zijn: "In plaats van dat je iets heel groots en cools gaat doen met AI, kun je ook iets heel kleins oppakken uit je eigen omgeving. Gewoon nieuwsgierigheid tonen, lekker prutsen met AI-agents. Wie weet ga je iets heel gaafs bereiken, zoals de spontane uitvinding van de webcam." 

Wat blijft er dan over voor ons? 

Door de komst van AI en AI-agents verschuift de toegevoegde waarde van de dingen die we doen. Bas ging hierover in gesprek met een aantal huisartsen, waaronder zijn eigen huisarts. Het verstandelijke deel van dat werk, diagnoses stellen op basis van informatie, kan steeds meer door AI worden ondersteund. Maar het echt waardevolle deel niet. Zoals de huisarts van Bas het zelf verwoordde: "Ik blokkeer een kwartier in mijn agenda voor iemand. En dat is wat ik doe, dat is de kern van mijn werk die nooit door AI overgenomen kan worden." 

 Bas gelooft dan ook sterk in een verschuiving, niet in een verdwijning: "Het zou mij niks verbazen als in de loop van de tijd het werk gaat verschuiven van inhoudelijk naar meer relationeel of sociaal. Ik denk dat we in een gave tijd leven waarin veel dingen gaan veranderen, maar er is altijd voor iedereen iets te doen." 

 * Deze blog is gebaseerd op de presentatie van Bas Haring, filosoof en hoogleraar aan de Universiteit Leiden, tijdens IncentroCon Agentic '26.