hoe een milkshake mij iets leerde over autonomie

-

Zo’n zeven jaar geleden, aan het einde van mijn studie, ging ik samen met mijn vrouw op reis. Onze bestemming was Afrika: Malawi, Zambia, Namibië en Zuid-Afrika. Daar hebben we een aantal maanden gewoond en gewerkt. Dit verhaal speelt zich er ook af, en het gaat over een milkshake.

Nu ben ik niet per se een milkshake-fan. Maar als het warm is en je lekker in je korte broek en t-shirt zit, je kent het wel, dan kan een milkshake heerlijk zijn. Alleen waar wij zaten, in Malawi, was melk hartstikke duur. Er is daar niet zo gek veel veeteelt, dus aan verse melk viel moeilijk te komen. Milkshakes waren al helemaal zeldzaam.

een milkshake in de wildernis

Je kunt je ons geluk voorstellen toen we na zo’n twee maanden hitte een tentje vonden dat milkshakes verkocht. Ergens achteraf in Nkhata Bay, in een anoniem steegje waar we lang naar hadden gezocht. Fantastisch! In de wijde omtrek geen milkshake te vinden, maar hier, eindelijk, dan toch! Nou was die milkshake niet om over naar huis te schrijven. Flauw, niet echt romig, om over ‘luchtig’ maar te zwijgen. En toch: onmiskenbaar een milkshake. We hebben ervan genoten!

keuzestress aan de fastfoodcounter

Nu gaan we een aantal maanden verder, drie om precies te zijn. We steken de grens over tussen Zambia en Namibië en komen aan in Rundu, aan de Okavango. Namibië was tot de jaren negentig een kolonie van Zuid-Afrika, en is dus een stuk westerser dan Malawi en Zambia. Bij het eerste het beste benzinestation dat we er tegenkwamen, zat dan ook een fastfood-restaurant. En wat stond er op het menu? Milkshakes. Meer dan twintig verschillende soorten. Cappuccino, chocola, banaan, vanille, aardbeien, noem maar op. Dus wat deden we? Jawel, we namen een milkshake. En wat voor één: romig, luchtig, met een kers erbovenop. Uit het boekje. Maar in plaats van de gelukzalige ervaring die onze milkshake in Nkhata Bay ons gaf, had ik nu het gevoel dat ik toch beter de chocolademilkshake had kunnen nemen.

Waarom vertel ik jullie dit allemaal? Goede vraag. De milkshake-ervaring heeft me iets geleerd, waar ik pas veel later achter kwam. Love is a wasteland, zeggen ze wel eens. Maar autonomie ook. Laat me het uitleggen.

autonomie vs volle menukaart

Hoe kan het dat ik de eerste keer zo genoot van een minder capabele milkshake, terwijl ik later bij het perfecte exemplaar alleen maar twijfelde? Omdat ik in Nkhata Bay een autonome keuze nam. Ik was ernaar op zoek, hunkerde ernaar! En creëerde zelf de mogelijkheden om hem te vinden. In Rundu werd ik verleid door de mogelijkheden, en nog verward door de vooraf gedefinieerde keuzes ook. Mijn milkshake daar was geen autonome keuze.

stap in de woestenij van je keuzevrijheid

Autonomie gedijt in de woestenij, en sterft in de jungle. Alle keuzes die we maken, worden gebaande paden, opties op een menukaart. Onze twijfel verschuift naar de keuze zelf, naar de verschillende opties. Als we ons willen laten leiden door onze autonomie en die van onze collega’s, dan moeten we ons dus weerhouden van opties. Pas in de woestenij van je eigen keuzevrijheid kun je je eigen autonomie bewerkstelligen. Dus, als iemand anders om advies vraagt: kop dicht! Als iemand een idee heeft, probeer hem dan niet te helpen, maar geef hem de ruimte. Geef hem zijn eigen woestenij.

vergeet je kompas niet

Maar… de woestenij is ontzagwekkend. Om zelf doorheen te lopen, maar ook om zomaar aan iemand te geven. Wat helpt, is een kompas. Binnen een organisatie kan dat een visie zijn; de leidraad die alle medewerkers vasthouden. Iedereen interpreteert de visie net iets anders, dus zorg dat je erover praat erover iedereen zijn ideeën deelt. Zorg ervoor dat iedereen zijn eigen kompas kent, en dat van jou. Dan verdwaalt niemand, en vindt iedereen zijn weg altijd terug.

Kortom, wat de milkshake me leerde: de volgende keer dat je mensen wilt helpen autonoom te werken en zelfsturend te opereren, geef ze dan geen menukaart aan opties. Geef ze hun eigen woestenij. – Reinier van Scherpenzeel